Yakın tarihimize kadar unun çok büyük felaketlere yol açabilecek kadar tehlikeli bir madde olduğunu kime söyleseniz muhtemelen sizle dalga geçerdi. Ancak 1981'de ABD'de büyük bir hububat silosu infilak edip, 9 kişi ölüp, 30 kişi de yaralanınca durumun ne denli ciddi olduğu anlaşıldı. 1988'de hububat bulunan yerlere belirli bir emniyet standardı getiren kuralların uygulanmasına başlanmasına rağmen 90'lı yıllarda sadece ABD'de undan kaynaklanan ortalama yılda 13 patlama oldu.
Peki nasıl oluyor da un bu kadar tehlikeli bir şekilde patlayabiliyor? Sebebi basit. Çünkü o bir karbonhidrat. Havada toz olarak asılı duran karbonhidratın miktarı, bir metreküpte 50 gramı aşınca herhangi bir şekilde tutuşturulduğunda patlar. Un tozları o kadar küçüktür ki, anında yanar ve bu yangın diğerlerine zincirleme yayılır. Bu da toz bulutunda, ortama da bağlı olarak, patlayıcı bir güç oluşturur. Benzer durum şeker, puding ve hatta çok ince testere talaşlarında bile oluşabilir.
Bir yanmanın olabilmesi için 3 etken gerekir. Hava, yanıcı ve tutuşturucu. Hava zaten var, yanıcı ise burada un oluyor, tutuşturucu geldiği anda patlama gerçekleşiyor.
Silolarda tutuşmaya sebep olan şeyler, bilinçsizce yapılan bir kaynak, bir kesme işlemi, sigara, asansörler ve konveyörlerin mekanizmalarından çıkan kıvılcımlar olabilir. Bir patlamanın olması için metreküpte 50 gr un tozunun olması gerekiyor. Bu evlerde olmayacak bir durumdur. Yere serilen un ile bu olmaz. Havada asılı duran bir un tozu ancak buna neden olur. Kapalı alanlarda meydana gelen bu patlamalar binayı bile yıkabilir ancak açık havada sadece bir alevlenme söz konusu olur.
Neyse ki endişelenmenize gerek yok, kurabiye veya börek yapmak için aldığınız bir kilo undan 50 gramı havaya uçmaz. Bu olay için tonlarca un gerekir. Yoksa hamur yoğurmak için muhtemelen balkona çıkmak gerekecekti değil mi?
Hiç yorum yok: